جاذبه‌های توریستی هرات

شهر قدیم هرات

شهر قدیم هرات در بخش جنوب‌غربی شهر هرات امروزه با شمایل و بافتی کاملن تاریخی یکی از دیدنی ترین مناطق هرات است. به‌گفته‌ی بسیاری از مهندسان، این شهر یکی از کامل‌ترین شهرهای باقی‌مانده از قرن‌های گذشته می‌باشد.
شهر قدیم هرات دارای چهار محله قطبیچاق، بردرانی‌ها، مهمندها، خواجه عبدالله مصری و دارای پنج دروازه بوده است.
این شهر که به شهر کهنه هرات نیز شهرت دارد، یکی از اصلی‌ترین مناطق گردشگری در شهر به حساب می‌آید. ساخت‌وساز و معماری جدید در این منطقه ممنوع است، اما شهرداری تاکنون توان مقابله جدی با اعمار و ساخت‌وسازهای جدید را در این منطقه نداشته است.
زیبا‌ترین و شگفت‌انگیزترین آب‌انبارها و حوض‌های هرات در همین منطقه ایجاد شده است. هنوز خانه‌های نشیمن با سبک و معماری کاملن قدیمی را در این منطقه به وفور می‌توان یافت.
غرفه‌ها و مغازه‌های بسیاری در امتداد چهار جاده اصلی که از چهار سوق شروع‌ شده‌اند، وجود دارند. این مسیرها تا دهه ۱۹۳۰ پوشیده بودند و علاوه بر این بر روی خود چهارسوق، گنبد بزرگی وجود داشت. حالا تنها بخش کوچکی از دالان‌های قدیمی در گوشه جنوب‌شرقی هرات باقی‌ مانده است. در پشت مغازه‌ها کاروان‌سراهای زیادی وجود دارند- که برای اقامت کاروان‌ها و هم‌چنین حجره‌هایی برای نگهداری و معامله مورد استفاده صنعت‌گران قرار می‌گرفته است.
دور از معابر اصلی، خیابان‌های شهر کهنه‌ی هرات به کوچه‌های پرپیچ‌وخم ختم شده و خانه‌های قدیمی در پشت دیوارهای گلی پنهان می‌شوند. قدم زدن در خیابان‌ها و کاروان‌سراهای هرات یکی از بهترین روش‌ها برای درک بهتر از زندگی سنتی مردم هرات و افغانستان است.
در سال‌های اخیر بسیاری از بناهای این منطقه توسط بنیاد آغاخان بازسازی شده است.

قلعه اختیارالدین

قلعه اختیارالدین یکی از کهن‌ترین دژهای جهان است که در میان مردم به ارگ هرات شهرت دارد.
ارگ هرات یا قلعه اختیارالدین در واقع یکی از باسابقه‌ترین و پرآوازه‌ترین بناهای تاریخی است که در دوران اسکندر مقدونی در سال ۳۳۰ پیش از میلاد ساخته شده است. اثری با این قدمت را کمتر در افغانستان می‌توان یافت.
این بنا بارها در جنگ‌های ادوار گذشته ویران شده است؛ اما زمانی که اختیارالدین آن را درقرن هفتم میلادی بازسازی کرد به همین نام شهرت یافت. پس از خرابی‌های زمان مغولان نیز این قلعه دوباره توسط ملک فخرالدین کرت تعمیر شد. قلعه اختیارالدین به‌دلیل مرکزیت حکومتی و نظامی همیشه مورد تخریب و صدمات نیروهای مهاجم بوده است.
حتا شماری از محققان به این باوراند که این اثر از بقایای شهر تاریخی «آرتاکوانای» است.
قلعه اختیارالدین در قسمت شمالی شهر بین محل قطبیچاق و محله‌ی بر درانی‌ها بر روی پشته‌ای بلند واقع شده است. قلعه اختیارالدین حدود (۵۰۰۰) مترمربع مساحت دارد و بلندترین نقطه آن ۲۰ متر می‌باشد. در حال حاضر دارای ۱۳ برج می‌باشد این بنا از خشت خام ساخته شده است.
قلعه اختیارالدین طی قرن‌ها پایگاه مستحکم مدافین هرات بوده و مشخص است که سازندگان قلعه از اصول پیشرفته علمی دفاع و حصاربندی به‌طور کامل آگاه بوده‌اند.
ارگ هرات در سال‌های اخیر توسط بخش بازسازی ایالات متحده امریکا برای افغانستان، کمک‌های آلمان و هم‌چنان بنیاد آغاخان بازسازی شده است.
سالانه هزاران تن از باشندگان بومی و غیربومی برای دیدار از این بنای تاریخی به ارگ هرات می‌روند.

باغ زنانه

محوطه‌ی آرامگاه گوهرشاد بیگم همسر شاهرخ میرزا در هرات به نام باغ زنانه یاد می‌شود. در مرکز شهر هرات کمتر جایی به سرسبزی و زیبایی باغ زنانه می‌توان پیدا کرد.
این محوطه داخل مصلای هرات در کنار خیابان هرات موقعیت دارد.
باغ زنانه در روزهای رخصتی، مختص به زنان است و سالانه هزاران تن از خانم‌ها برای تفریح به باغ زنانه می‌روند. هم‌چنان خانم‌های زیادی صبح‌ها برای ورزش به این باغ می‌آیند.
گاهی شمار جمعیت در این باغ از ظرفیت آن بیشتر می‌شود. سال گذشته زمانی که باران شدید در هرات شروع به باریدن کرد در پی ازدحام مردم، ۲ کودک در این باغ کشته شدند.
علاوه بر صدها درختی که از پیش در باغ زنانه‌ی هرات وجود داشت، بیش از دو هزار اصله نهال نیز در سال‌های اخیر در این باغ غرس شده است.

مجتمع مصلی هرات

مجتمع مصلی هرات یکی از دیدنی‌ترین مناطق باستانی افغانستان و از مهم‌ترین بناهای تاریخی قاره آسیا به شمار می‌آید که در مرکز شهر، کنار خیابان هرات، در اواخر قرن پانزدهم میلادی ساخته شده است.
این مجموعه‌ی کم‌نظیر با تلاش بانو گوهرشاد بیگم در زمان تیموریان ساخته شد. مصلی را به‌خاطر مناره‌های بلندی که در آن ایجاد شده است می‌توان از هر جای هرات دید. مصلی هرات در زمان ساخت، از ۱۰ مناره و هشت ساختمان علمی- آموزشی تشکیل شده بود که اکنون تنها ۵ مناره و یک ساختمان از آن باقی مانده است.
۹ ساختمان آن شامل «مدرسه‌ی گوهرشاد»، «مسجد جامع گوهرشاد»، «مدرسه سلطان حسین بایقرا»، «خانقاه سلطان حسین بایقرا»، «مسجد جامع امیرعلی شیرنوایی»، «دارالحفاظ»، «دارالشفا»، «خانقاه اخلاصیه» و «مدرسه اخلاصیه» بود.
مقبره‌های گوهرشاد بیگم، سلطان حسین بایقرا و امیر علی شیرنوایی در مصلای هرات موقعیت دارد.
سازمان یونسکو در سال۱۳۸۲ هجری شمسی از حکومت افغانستان خواست تا برای بقای این آثار تاریخی و ثبت این مکان در لیست میراث فرهنگی جهان، شرایط محافظت این سازمان را بپذیرد و اجرایی کند اما با گذشت زمان و بی‌توجهی به این امر تاکنون این مکان تاریخی درج لیست میراث فرهنگی یونسکو نشده است.

مجموعه گازرگاه هرات

مجموعه گازرگاه هرات شامل چندین اثر تاریخی می‌شود و یکی از دیدنی‌ترین مناطق هرات است. مزار خواجه عبدالله انصاری در منطقه‌ی گازرگاه هرات با ابعاد ۸۴×۵۱ متر واقع شده است، این بنا در سال ۸۳۲هـ ساخته شده است.
در مجموعه گازرگاه بناهای دیگر نیز واقع شده است که از جمله این بناها می‌توان به سنگ هفت قلم، بنای نمکدان، خانه زرنگار و سنگ قبرهای تاریخی اشاره کرد.
گازرگاه یکی از نفیس‌ترین آثار مهندسی و هنری دوره تیموری در هرات محسوب می‌شود که درقریه‌ی گازرگاه و در پنج کیلومتری شمال‌شرق شهر هرات موقعیت دارد.
واژه گازرگاه به معنی جای شستشو است که گفته می‌شود در آن‌وقت این محل به‌عنوان محل شستشوی لباس اهل تصوف مورد استفاده قرار می‌گرفته است. البته بعضی‌ها بر این عقیده‌اند، که گازرگاه از کلمه کارزارگاه گرفته شده است و دلیل آن جنگ‌های خونینی است که در قرن نهم میلادی در این محل روی داده است.
سالانه هزاران بازدیدکننده به گازرگاه هرات می‌روند و کم‌تر کسی را در افغانستان می‌توان یافت که جهت گردش به هرات سفر کند، اما این اثر تاریخی را ندیده باشد.

باغ شیدایی

باغ شیدایی بین شهر هرات و ولسوالی کرخ در فاصله ۱۵ کیلومتری از شهر در شرق هرات ساخته شده است. این باغ در کنار شهرک شیدایی واقع شده و در واقع یک جنگل مصنوعی بزرگ است.
باغ شیدایی هرات حدود هزارویک‌صد جریب زمین را احاطه کرده و در زمان پادشاهی محمد ظاهر، شاه سابق ساخته شده است.
به قول مردم این زمین‌ها از شخصی به نام میر گازرگاه بوده‌ است و او آن‌ها را به دولت داد تا دولت آن‌جا را باغی برای مردم بسازد.
این باغ سالانه پذیرای هزاران تن از باشندگانی است که روز‌های رخصتی را دور هم آمده، خوش می‌گذرانند.

 پل مالان

پل مالان در جنوب‌غرب شهر هرات، پلی است که آب هریرود پس از گذر از پشتون پل از زیر آن می‌گذرد. در کناره‌های رودخانه‌ی هریرود مناطق حاصل‌خیز، سرسبز و دیدنی وجود دارد که سالانه هزاران تن از شهروندان هرات را- به‌ویژه در فصل بهار- به این مناطق می‌کشاند.
در حاشیه‌ی پل مالان یک جنگل بزرگ با هزاران درخت از انواع مختلف موجود است که از جمله مهم‌ترین تفریح‌گاه‌های هرات به حساب می‌آید.
پل مالان در واقع یکی از بناهای تاریخی هرات و از پل‌های بسیار زیبا و تاریخی افغانستان است که بر روی رودخانه هریرود در منطقه مالان ساخته شده ‌است. این پل در سال ۵۰۵ هجری قمری (برابر با ۱۱۱۰ میلادی) و در زمان سلطان سنجر سلجوقی به همین شکلی که اکنون هست، با اندک تفاوت، ساخته شد.
آهنگ مشهور «سر پل مالان دختری دیدم» را اکثر مردم افغانستان شنیده‌اند. این پل شباهت بسیاری به سی‌وسه‌ پل اصفهان ایران، یکی از معروف‌ترین پل‌های جهان، دارد.

گزارش: لیمه آفشید

ممکن است شما دوست داشته باشید